رنگ شبتاب: فناوری، اجرا و دلایل عدم گسترش
مقدمه
در دنیای امروز که ایمنی جادهها یکی از اولویتهای اصلی جوامع است، فناوریهای نوآورانه مانند رنگ جاده شبتاب (Glow-in-the-Dark Road Paint) میتواند نقش مهمی ایفا کند. این نوع رنگ که با جذب نور روز و تابش آن در شب کار میکند، میتواند دید رانندگان، دوچرخهسواران و عابران پیاده را در تاریکی افزایش دهد. شرکت آریز شیمی فام، به عنوان یکی از پیشگامان در زمینه تولید و اجرای رنگهای ترافیکی، اپوکسی و مواد شیمیایی، در این مقاله به بررسی جامع این فناوری میپردازد. اگر به دنبال اطلاعات کامل و دقیق در مورد رنگ جاده شبتاب هستید، این مقاله منبع کاملی برای شماست. ما به بررسی تاریخچه، فناوری پشت آن، روشهای اجرا، شرکتهای تولیدکننده، مزایا، معایب و دلایل عدم گسترش گسترده آن خواهیم پرداخت.
رنگ جاده شبتاب چیست؟
رنگ جاده شبتاب یا فسفری، نوعی رنگ ترافیکی است که از مواد فوتولومینسانت (Photoluminescent) ساخته شده است. این مواد نور خورشید یا نور مصنوعی را در طول روز جذب میکنند و در تاریکی به صورت نور سبز-زرد ملایمی تابش میدهند. این فناوری برای علامتگذاری جادهها، مسیرهای دوچرخه، پیادهروها و مناطق پرخطر مانند پیچهای تند یا گذرگاههای عابر پیاده استفاده میشود.
برخلاف رنگهای بازتابنده (Retroreflective) که نور چراغهای خودرو را بازتاب میدهند، رنگ شبتاب بدون نیاز به منبع نور خارجی کار میکند. این ویژگی آن را برای مناطق روستایی یا جایی که روشنایی عمومی وجود ندارد، ایدهآل میسازد. انواع اصلی این رنگ عبارتند از:
- رنگ مبتنی بر حلال (Solvent-Based): مقاوم و مناسب برای جادههای خارجی، مانند محصول ST1041 از شرکت Stardust Colors.
- رنگ مبتنی بر آب (Water-Based): دوستدار محیط زیست و محبوب در برخی کشورها.
- رنگ ترموپلاستیک (Thermoplastic): مقاوم در برابر سایش و آبوهوا، که پودر فسفری با مواد ترموپلاستیک ترکیب میشود.
طبق استانداردهای بینالمللی مانند ISO 17398، سطح تابش این رنگها بر اساس ضخامت لایه طبقهبندی میشود (مثلاً کلاس C برای 100 میکرومتر خشک و کلاس D برای 150 میکرومتر).
فناوری پشت رنگ جاده شبتاب
فناوری اصلی این رنگ بر پایه مواد فوتولومینسانت مانند آلومینات استرانسیوم دوپشده با اوروپیم (Europium-Doped Strontium Aluminate) است. این مواد:
- جذب نور: در روز، نور UV را جذب میکنند.
- ذخیره انرژی: انرژی جذبشده را به صورت فسفرسانس ذخیره میکنند.
- تابش نور: در تاریکی، نور سبز-زردی را تا 6-8 ساعت تابش میدهند (بسته به شدت نور جذبشده و ضخامت لایه).
این فرآیند بدون نیاز به برق یا باتری است و عمر فسفرسانس آن نامحدود است، بدون کاهش عملکرد با گذشت زمان. با این حال، تابش آن ضعیف است و تنها در تاریکی کامل مؤثر است. اگر محیط روشن باشد (مانند وجود چراغها یا نور ماه)، اثر آن کاهش مییابد.
در تولید، رنگ دوجزئی است: رزین و پودر فسفری. نسبت مخلوط معمولاً 3:1 (رزین به پودر) است و مخلوط تا یک سال قابل استفاده باقی میماند. برای افزایش بازتاب، میتوان میکروبیدهای شفاف بازتابنده را روی لایه فسفری اضافه کرد، اما این کار نیاز به زمینه سفید دارد.
تاریخچه و پروژههای آزمایشی
این فناوری جدید نیست. اولین آزمایشهای جدی در سالهای 2010 آغاز شد. در سال 2014، بیبیسی گزارش داد که پروژهای در هلند (در جاده N329 نزدیک شهر Oss) برای استفاده از این رنگ اجرا شد. این پروژه توسط شرکت Heijmans و هنرمند Daan Roosegaarde طراحی شد و هدف آن جایگزینی چراغها بود. رنگ حاوی پودر فوتولومینسانت بود که تا 8 ساعت تابش میداد.
با این حال، پروژه شکست خورد. بارندگی زیاد باعث حساسیت رنگ به رطوبت شد و تابش آن ناهموار گردید. مهندسان اعلام کردند که نسخه 2.0 را تابستان همان سال توسعه میدهند، اما این فناوری هرگز به صورت گسترده پیادهسازی نشد. در استرالیا، شرکتی ناشناس (طبق پست ردیت در سال 2022) فناوری مشابهی معرفی کرد، اما بحثهای کاربران نشان داد که رنگهای بازتابنده ارزانتر و مؤثرتر هستند.
در ایالات متحده و اروپا، آزمایشهایی برای مسیرهای دوچرخه انجام شده، اما برای جادههای اصلی، این فناوری مناسب تشخیص داده نشده است.
شرکتهای تولیدکننده رنگ جاده شبتاب
چند شرکت برجسته در این زمینه فعالیت دارند:
- Stardust Colors (فرانسه): تولیدکننده رنگ پلیاورتان فسفری برای جادهها (محصول PH1041). این رنگ بر پایه آکریلیک حلالی است و روی لایه زیرین سفید اعمال میشود. قیمت از حدود 91 یورو شروع میشود و در کیتهای 1.33 تا 26.6 کیلوگرمی عرضه میشود. لینک منبع
- Glowup (چین): متخصص در پودر و رنگ فسفری. محصولاتشان شامل رنگهای مبتنی بر آب و حلال است و تأکید بر ایمنی و محیط زیست دارند. آنها توصیه میکنند از رنگ سبز-زرد با دوز 20-40% پودر استفاده شود. لینک منبع
- Heijmans (هلند): مجری پروژه هلندی، که همچنان در توسعه نسخههای جدید فعالیت دارد.
- شرکتهای دیگر مانند شرکتهای استرالیایی (نامشخص در منابع) و تولیدکنندگان چینی که پودر پایه را تأمین میکنند.
در ایران، شرکت آراز شیمی فام میتوانند با واردات یا تولید محلی، این فناوری را پیاده کند اما نیاز به بررسی دقیق دارد.
روش اجرا و اعمال رنگ جاده شبتاب
اجرای این رنگ مشابه رنگهای ترافیکی معمولی است، اما نیاز به دقت دارد:
- انتخاب مکان: مناطق تاریک بدون روشنایی مصنوعی، مانند جادههای روستایی یا مسیرهای دوچرخه.
- تجهیزات: ماشینهای خطکشی استاندارد با نازل 1.5-2 میلیمتری. برای ترموپلاستیک، ماشینهای حرارتی استفاده میشود.
- آمادهسازی سطح: تمیز، خشک و بدون چربی. اعمال پرایمر سفید برای بازتاب بهتر.
- اعمال رنگ: دو لایه با ضخامت 150-250 میکرومتر مرطوب (100-150 میکرومتر خشک). هر لایه 200 گرم بر متر مربع. زمان خشکشدن سریع (20-30 دقیقه بین لایهها).
- ترکیب بازتابنده: افزودن میکروبیدها برای اثر ترکیبی.
یک کیلوگرم رنگ میتواند حدود 2-2.5 متر مربع را پوشش دهد (برای خط 15 سانتیمتری، حدود 15 متر).
مزایا و معایب رنگ جاده شبتاب
مزایا:
- افزایش ایمنی: کاهش تصادفات در شب (بیش از 40% تصادفات در مناطق تاریک رخ میدهد).
- صرفهجویی انرژی: بدون نیاز به برق، دوستدار محیط زیست.
- دوام: عمر فسفرسانس نامحدود، خشکشدن سریع.
- کاربردها: جادهها، مسیرهای پیاده، پارکینگها.
معایب:
- حساسیت به رطوبت: باران تابش را کاهش میدهد (مانند پروژه هلند).
- روشنایی ضعیف: تنها در تاریکی کامل مؤثر است؛ نور خودرو یا ماه آن را محو میکند.
- هزینه بالا: گرانتر از رنگهای بازتابنده.
- دوام محدود: فوتوبلیچینگ (تجزیه در نور خورشید) و سایش جادهای.
- محیط زیستی: برخی مواد ممکن است سمی باشند، هرچند پودرهای مدرن مانند Glowup غیرسمی هستند.
چرا این فناوری گسترده نیست؟
علیرغم جذابیت، دلایل متعددی برای عدم گسترش وجود دارد:
- عملکرد ضعیف در واقعیت: تصاویر اینترنتی اغراقآمیز هستند؛ تابش واقعی ضعیف است و تا نیمهشب دوام میآورد.
- جایگزینهای بهتر: رنگهای بازتابنده ارزانتر، روشنتر و جهتدار هستند (مثلاً قرمز برای جهت اشتباه).
- مسائل فنی: حساسیت به باران، سایش، و نیاز به تاریکی کامل.
- هزینه و نگهداری: گران و نیاز به تعویض مکرر.
- مقررات: شرکت هایی مانند Highways Agency انگلیس آن را نامناسب میدانند (دید کم در روز، لغزندگی، عملکرد ضعیف در زمستان).
طبق بحثهای مختلف کاربران اینترنت، این فناوری بیشتر برای مسیرهای فرعی و پیاده مناسب است، نه جادههای اصلی.
نتیجهگیری
رنگ جاده شبتاب فناوری جالبی است که میتواند ایمنی را افزایش دهد، اما چالشهای فنی آن را محدود کرده است. شرکت آراز شیمی فام آماده مشاوره برای اجرای چنین پروژههایی است. برای اطلاعات بیشتر، با ما تماس بگیرید.
منابع:
